ΤΑΖ: Ο ποιητικός δημιουργός κόμικς της Θεσσαλονίκης
Ο Τάσος Ζαφειριάδης εκδίδει ακυκλοφόρητο υλικό και ιχνογραφεί μια ομιχλώδη και γοητευτική πόλη στη νέα ποιητική του συλλογή
Κείμενο: Γιώργος Παπαδημητρίου, Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Αβραμίδης,
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ, 9/8/2025
Η «Μητέρα Θεσσαλονίκη» είναι σκηνικό και έμπνευση για τον Τάσο Ζαφειριάδη, από τους σημαντικότερους Έλληνες δημιουργούς κόμικς. Με πολυβραβευμένες δουλειές και μια ποιητική συλλογή για την πόλη που μόλις κυκλοφόρησε, ο ΤΑΖ μιλά για τις επιρροές και το έργο του, τη σύγχρονη σκηνή των κόμικς και το πώς η πόλη και η τέχνη συνυφαίνονται στη διαδρομή του. Για όσους μεγαλώσαμε λατρεύοντας τα κόμικς και αναπολούμε τις εποχές που ξεχείλιζαν στα περίπτερα, η σκέψη πως ένας από τους πιο διακεκριμένους Έλληνες κομίστες είναι από τα μέρη μας φέρνει ένα πλατύ χαμόγελο. Η δε πρόσφατη ποιητική συλλογή του Τάσου Ζαφειριάδη, που αποτυπώνει μια αλλόκοσμη και γοητευτική Θεσσαλονίκη, πολλαπλασιάζει αυτή τη χαρά.
Παρότι ο Τάσος Ζαφειριάδης, γνωστός και ως ΤΑΖ, συστήνεται στο κοινό αυτοσαρκαζόμενος ως «δημιουργός μερικής απασχόλησης», έχει καθιερωθεί ως μια από τις σημαντικότερες φωνές στα ελληνικά κόμικς, βραβευμένος δύο φορές στα Comicdom Awards, και με πλήθος διακρίσεων για έργα του όπως τα «Σπιφ και Σπαφ», «Χαρακώματα», «Γρα-Γρου», και «Ψηφιδωτό».
Πρώτες αγάπες και επιρροές
«Τα πρώτα κόμικς που διάβασα ήταν της Ντίσνεϊ τη δεκαετία του ’80, ειδικά η κυκλοφορία του «ΚΟΜΙΞ» #1, που διέφερε ποιοτικά, δίνοντας παράλληλα βάρος στην παρουσίαση δημιουργών όπως ο Καρλ Μπαρκς. Ζήλευα κι ήθελα κι εγώ να φτιάξω τέτοιες ιστοριούλες».
Με δυο συμμαθητές του αντέγραφαν εξώφυλλα κι έφτιαχναν τις δικές τους περιπέτειες με καλικατζούρες σε μπλοκ σπιράλ. Στα πρώιμα αναγνώσματά του περιλαμβάνονται φυσικά και άλλα κλασικά έργα, κυρίως χιουμοριστικά, από τον «Αστερίξ» και τη «Μαφάλντα» μέχρι τις «Κωμωδίες του Αριστοφάνη» των Αποστολίδη-Ακοκαλίδη, και τη «Φρουτοπία». Αργότερα, εμπνεύστηκε και από την επαφή με πιο ενήλικα, ευρωπαϊκά κόμικς, όπως τα «Βαβέλ» και «Πάρα Πέντε».
Ο ΤΑΖ έχει καθιερωθεί ως μια από τις σημαντικότερες φωνές στα ελληνικά κόμικς με πλήθος διακρίσεων για έργα του όπως τα «Σπιφ και Σπαφ», «Χαρακώματα», «Γρα-Γρου», και «Ψηφιδωτό».
Το 1999, όταν πέρασε στο πανεπιστήμιο, ξεκίνησε μαθήματα κόμικς στο εργαστήριο Πράξις της Θεσσαλονίκης. Εκεί απέκτησε τεχνικές και θεωρητικές βάσεις, που ήρθαν να συμπληρώσουν ό,τι έκανε μέχρι τότε τελείως αντανακλαστικά.
«Άρχισα να συμμετέχω σε ομαδικές εκθέσεις και εκδόσεις, πειραματιζόμουν διαρκώς σε σχέδιο και σενάριο. Το 2005, όταν έκανα μεταπτυχιακό στην Αθήνα, δεν είχα πλέον πολύ ελεύθερο χρόνο, οπότε εστίασα στο σενάριο».
Η ελληνική σκηνή σήμερα
Τι είναι τελικά τα κόμικς; Έχουμε ξεμπερδέψει οριστικά με τον αφορισμό πως πρόκειται για μια καλλιτεχνίζουσα δημιουργία, που απευθύνεται κυρίως σε νεαρό και απολύτως εξειδικευμένο κοινό;
«Σίγουρα έχει καλυφθεί μεγάλος δρόμος από τις προηγούμενες δεκαετίες στην Ελλάδα. Σε μεγάλο βαθμό έχει φύγει η ρετσινιά της παραλογοτεχνίας, για την οποία φυσικά είμαστε αρκετά “ένοχοι” και οι ίδιοι οι δημιουργοί».
Παρά τα πολλά βήματα προς τα εμπρός (φεστιβάλ και εκθέσεις, επιστημονικές μελέτες, η εισαγωγή των κόμικς δειλά-δειλά στην εκπαίδευση), το ευρύ κοινό δεν έχει ιδιαίτερη γνώση της ποικιλομορφίας των κόμικς και, εν τέλει, είναι «το στοχευμένο κοινό εκείνο που στηρίζει αγοραστικά τον κλάδο, αποτελώντας ένα πολύ μικρό κομμάτι του –ούτως ή άλλως μικρού– αναγνωστικού κοινού στην Ελλάδα».
«Σε μεγάλο βαθμό έχει φύγει η ρετσινιά της παραλογοτεχνίας [για τα κόμικς], για την οποία φυσικά είμαστε αρκετά “ένοχοι” και οι ίδιοι οι δημιουργοί».
Τα σόσιαλ μίντια έχουν επίσης αλλάξει το τοπίο. «Η αναγνωρισιμότητα παίζει μεγάλο ρόλο και η γρήγορη εναλλαγή παραστάσεων έχει επηρεάσει την πρόσληψη της αφήγησης. Οι δημιουργοί είναι περισσότεροι από ποτέ, κυκλοφορούν πολλές εκδόσεις, υπάρχουν πολλές μεγάλες διοργανώσεις, ακόμη και εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, που δίνουν οικονομική ανάσα».
Από την άλλη, ο Τάσος Ζαφειριάδης αναφέρεται και σε αρνητικές εξελίξεις, όπως η απουσία εντύπων αφιερωμένων στα κόμικς που πληρώνουν τους δημιουργούς, όπως ήταν παλαιότερα το περιοδικό «9» της «Ελευθεροτυπίας». «Η απουσία αυτή έχει δυσκολέψει τα πράγματα όσον αφορά την παραγωγή κόμικς μεγάλου φορμά».
Ένας πολυσχιδής δημιουργός
Ο Τάσος Ζαφειριάδης κινείται σε πολλά μονοπάτια: από τη μία, οι αφαιρετικές, μινιμαλιστικές δημιουργίες με το παράδοξο χιούμορ, τις υπόνοιες παραλόγου, τα ξεκούδουνα ενσταντανέ. Από την άλλη, παραμένει ένας εργώδης μελετητής, ερευνητής και συλλέκτης πρωτογενούς υλικού, μεταβολίζοντας περιπαικτικά και παιχνιδιάρικα τα ιστορικά γεγονότα. Το έργο του εκτείνεται από φαρσικές διακωμωδήσεις φρικιαστικών γεγονότων («Χαρακώματα») μέχρι σκοτεινές, μυστηριώδεις αφηγήσεις («Το Πτώμα»).
Στριπ σε κείμενα Ζαφειριάδη και σχέδια Θανάση Πέτρου από το έργο «Ο Χρόνος και η Πόλη», μια επετειακή έκδοση για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.
«Με ενδιαφέρει πολύ ο πειραματισμός. Συνεχίζω φυσικά να κάνω χιουμοριστικά στριπ, είναι κάτι σαν τη μητρική μου γλώσσα. Αλλά η μεγάλη κλίμακα συνιστά μεγαλύτερη πρόκληση».
Διαβάζοντας τα έργα του, οι λογοτεχνικές και κινηματογραφικές αναφορές είναι εμφανείς. «Τα κόμικς έχουν δεσμούς με τον κινηματογράφο και τη ζωγραφική. Πολλές τεχνικές τους είναι ολόιδιες. “Το Πτώμα” συνειδητά εμπνέεται από τον ρυθμό στο σινεμά του Βούλγαρη, ενώ το “Γρα-Γρου” από τις ταινίες του Αγγελόπουλου». Επηρεάστηκε επίσης από το χιούμορ των Monty Python και σειρών όπως το «South Park».
Εξομολογήσεις ενός Έλληνα κομίστα
Η πρόσφατη κυκλοφορία του Τάσου Ζαφειριάδη με τίτλο «κτλ. – Εξομολογήσεις ενός Έλληνα δημιουργού κόμικς» λειτουργεί ως μια άτυπη αναδρομή-αναμόχλευση σε μια μακρά πορεία, παρουσιάζοντας εκδόσεις εξαντλημένες από καιρό, σπάνιες αυτοεκδόσεις, αλλά και συμμετοχές σε ομαδικές εκθέσεις και ανέκδοτα ή αθησαύριστα κόμικς.
Φέτος κυκλοφορεί η συνέχεια του πρώτου άλμπουμ του Τάσου Ζαφειριάδη: «Οι απίθανες περιπέτειες του Σπιφ και του Σπαφ – Πριν χτυπήσει το κουδούνι».
«Φέτος έκλεισα 20 χρόνια από το πρώτο μου “επίσημο” άλμπουμ, και 30 χρόνια από το πρώτο μου κόμικ στριπ. Έτσι λοιπόν, έπειτα από 20 χρόνια, κυκλοφορεί η συνέχεια του πρώτου μου άλμπουμ, “Οι απίθανες περιπέτειες του Σπιφ και του Σπαφ – Πριν χτυπήσει το κουδούνι”, που ξεκίνησα να σκαρώνω στην καραντίνα του 2021».
Ποιήματα για τη Μητέρα Θεσσαλονίκη
Το συναπάντημά μου με τα ποιήματά του αγαπημένου δημιουργού έκρυβε μια σαρωτική έκπληξη. Η ποιητική συλλογή «Ο Μάγος Αλκαζάρ», που μόλις κυκλοφόρησε, ιχνογραφεί μια Θεσσαλονίκη ομιχλώδη και υγρή, ένα παλίμψηστο από παλλόμενα κομμάτια χρόνου και μνήμης που σουλατσάρουν σαν φιλικά φαντάσματα σε στοές, διασταυρώσεις, πεζοδρόμια και μαγαζιά.
Η συλλογή περιλαμβάνει είκοσι έξι ποιήματα, όσα και τα πολίσματα που ένωσε ο Κάσσανδρος για να χτίσει την πόλη
«“Ο Μάγος Αλκαζάρ” είναι μια ποιητική συλλογή για τη Μητέρα Θεσσαλονίκη. Μου πήρε μια δεκαετία να ολοκληρωθεί, κάτι σαν αργή απόσταξη σημειώσεων για την πόλη. Είναι μια προσωπική ανάγνωση της πόλης».
Η συλλογή περιλαμβάνει είκοσι έξι ποιήματα, όσα και τα πολίσματα που ένωσε ο Κάσσανδρος για να χτίσει την πόλη. Πέρα από τους δικούς του στίχους, περιέχει και διάφορα παραθέματα, παλιές διαφημίσεις και ευρεθέντα κείμενα, ενώ όπως λέει δύσκολα κρύβονται μάλλον και οι ντόπιες λογοτεχνικές επιρροές από τον Πεντζίκη, τον Σιγανίδη, τον Ιωάννου, τον Χαραλάμπους, τον Σαββόπουλο, τον Σερέφα.
Αναδεύω στη στάχτη με τη μασιά
καρφιά και μεντεσέδες
πυρακτωμένους.
Λένε ακόμα ιστορίες
για τον τουρκομερίτη σαρικοφόρο
στην Άνω Πόλη.
Πώς τριγυρνά ακόμα στην πλατεία
θυμωμένος που ο τάφος του δερβίση
έγινε αποθήκη.
Η μασιά μού καίει την παλάμη,
μα δεν την αφήνω
(Πλατεία Τερψιθέας, από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)