26 ποιήματα για την «καθ’ ημάς» Θεσσαλονίκη
Vivlioniki – 23/4/2025
Γιώργος Μπασαγιάννης
ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ
Τίτλος: Ο μάγος Αλκαζάρ
Συγγραφέας: Τάσος Ζαφειριάδης
Έκδοση: Το Ροδακιό (Φεβρουάριος 2025)
Σελίδες: 56
ISBN: 978-618-5697-35-8
Τιμή: Περίπου €10
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ
Πριν λίγο καιρό είχαμε δει στη Vivlioniki ένα μικρό βιβλιαράκι, μια ιστορία comics που υπέγραφαν οι Τάσος Ζαφειριάδης (σενάριο) και Θανάσης Πέτρου (σκίτσο). Στο οπισθόφυλλο υπήρχε ένα ποίημα χωρίς τίτλο το οποίο με είχε γοητεύσει και είχα ψάξει να βρω στοιχεία για αυτό. Κι επειδή μερικές φορές η θεωρία του Coelho για το σύμπαν που συνωμοτεί για να σου φέρει αυτό που θες δικαιώνεται, η αναζήτηση με οδήγησε στο βιβλίο της σημερινής ανάρτησης, το οποίο κυκλοφόρησε πριν κανά μήνα περίπου. Και το καλύτερο είναι ότι νομίζω ότι διάβασα ένα από τα πιο αγαπημένα μου βιβλία για το 2025. Πάμε λοιπόν να του ρίξουμε μια ματιά, κι ας μην είναι η ποίηση το φόρτε μου.
Η έκδοση είναι εξαιρετική. Η εικόνα ενός βιβλίου, η ποιότητα του χαρτιού, η εκτύπωση, ο σχεδιασμός είναι για μένα πολύ σημαντικά στοιχεία ενός έργου και εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα μικρό αριστούργημα. Πάντα βέβαια τα βιβλία από το Ροδακιό είχαν μια πολύ κιμπάρικη και αρχοντική εμφάνιση. Εξαιρετικό εξώφυλλο, το χαρτί εσωτερικά είναι Chamois των 120gr, μοσχοβολάει, ευανάγνωστα κείμενα. Στο τέλος υπάρχουν κάποιες σημειώσεις και μια αναφορά στις πρώτες δημοσιεύσεις. Συνολικά μια πανέμορφη δουλειά.
Στέκομαι για αρχή στον υπότιτλο που υπάρχει στο εσωτερικό, «Είκοσι και έξι χρησμοί, σκονάκια-αλοιφές-φυλαχτά προστασία από τα κακά πνεύματα» ενώ πριν τα ποιήματα μαθαίνουμε ότι αυτά είναι «Σημειώσεις για μια πόλη 2012-2022». Ο συνδυασμός αυτών των δύο μαζί με το εξώφυλλο μου έφερε στο νου τον Μάριο Μαρίνο Χαραλάμπους, ο οποίος στο έργο του (πεζά και ποίηση) είχε ασχοληθεί πολύ με τα μυστήρια και το μεταφυσικό που συνδέονταν με την πόλη. Και η Θεσσαλονίκη είναι η έμπνευση του Ζαφειριάδη σε αυτό το βιβλίο και του παρέχει το υλικό και την έμπνευση, ο Ζαφειριάδης τα εκμεταλλεύεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο όπως θα δούμε στην συνέχεια.
26 ποιήματα λοιπόν, που κινούνται χρονικά από την ίδρυση της πόλης έως τις σύγχρονες μέρες και αριθμούνται με λατινικά νούμερα (θα τα αναφέρω για ευκολία με αυτά στη συνέχεια). Θεματικά υπάρχει επίσης ποικιλία καθώς κάποια έχουν να κάνουν με την ιστορία της Θεσσαλονίκης, κάποια είναι πιο προσωπικά, μερικά πασπαλισμένα με χιούμορ και έρωτα. Καθώς η γνώσεις μου πάνω στην ποίηση είναι μάλλον περιορισμένες δεν μπορώ να μιλήσω για τεχνοτροπία, ούτε να κατατάξω τα ποιήματα σε κάποιο λογοτεχνικό ρεύμα, μπορώ να μιλήσω μόνο για το τι μου γέννησε η ανάγνωσή τους. Και αυτό ήταν κάτι πανέμορφο, δυνατό, συγκινητικό. Ο Ζαφειριάδης έχει γνώση του παρελθόντος της πόλης και το ακουμπάει με σεβασμό, ειλικρίνεια και χωρίς διάθεση να το εξωραΐσει. Γράφει με τρόπο που φανερώνει έναν άνθρωπο που έχει γνήσια και ανιδιοτελή αγάπη για τον τόπο χωρίς ίχνος τοπικισμού. Το ΙΙ είναι ένα ξεχωριστό ποιητικό χρονολόγιο του βίου της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα. Το ΙΙΙ είναι αυτό που με οδήγησε στην αναζήτηση και την ανακάλυψη του σημερινού βιβλίου. Το V είναι μια σύντομη αφήγηση ερωτικής απογοήτευσης, μου άρεσε η αναφορά στο φούιτ, που το ψάχναμε να το βρούμε βουτώντας το λάστιχο στον κουβά με το νερό (οι συνομήλικοί μου θα καταλάβουν, οι νεότεροι ίσως δυσκολευτούν). Το VI το έχω ζήσει καθώς θυμάμαι την μυρωδιά στην Βασ. Ηρακλείου από την Αυστροελληνική Εταιρεία Καπνού και κάθε φορά που την διασχίζω τρυπάει και τα δικά μου ρουθούνια. Την ιστορία της Ματρώνας στο VIII την ήξερα εν μέρει και μου άρεσε πώς αυτή παρουσιάστηκε στο ποίημα. Τα ΙΧ και ΧΙ μιλάνε για το Ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης με μοναδικό τρόπο, στο πρώτο έχουμε την καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου, αλλά το δεύτερο είναι από τα αγαπημένα μου, μια ανθρώπινη προσέγγιση στον πόνο που κουβαλούσαν οι επιζώντες και οι υπόλοιποι δεν τον νιώθαμε, ούτε τον καταλαβαίναμε πολλές φορές. Και το Χ όμως μου άρεσε, επίσης ένιωσα ότι το έχω ζήσει και ότι είμαι ο πρωταγωνιστής του. ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ στα μάτια μου το XVI, έχοντας την γιαγιά μου να ζει σε ένα διαμέρισμα επί της Λάζου Εξάρχη με κοντά στα 50 διαμερίσματα έχω την εικόνα με τις στοίβες φακέλων άγνωστων ανθρώπων που ο κάθε ένας είχε την δική του ιστορία. Το XVIII μας πάει στο Μπέη Χαμάμ, το ΧΧΙ στα νεκροταφεία του Ζέιτενλικ, το ΧΧΙΙ στο στρατόπεδο του Παύλου Μελά, το ΧΧV στο ξενοδοχείο Αστόρια της Τσιμισκή. Έξυπνο το λογοπαίγνιο στο ΧΧVI (Η καθ’ ημάς Θεσσαλονίκη δεν είναι η καθ’ υμάς Θεσσαλονίκη) και τόσο αληθινό, το νιώθω πολλές φορές ότι η πόλη όπως την βλέπω εγώ διαφέρει από τον τρόπο που την αντιμετωπίζουν ή την αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Και αν και όλα τα ποιήματα είναι προσωπικά του δημιουργού τους, νομίζω το τελευταίο, το XXVI είναι το πιο προσωπικό από τα υπόλοιπα, μιλάει για ένα δέντρο που ήταν στο 2ο στην Ικτίνου και το οποίο ήταν κομμάτι της αυλής του σχολείου, μέχρι που κόπηκε.
Αν και ποιήματα για την Θεσσαλονίκη με θέμα είτε μέρη της, είτε την ιστορία της έχουν γραφτεί πολλά, δεν γνωρίζω πολλές ποιητικές συλλογές που στο σύνολό τους να κινούνται γύρω από την πόλη. Στο νου μου έρχονται δύο συλλογές, η μία είναι του Μάριου Μαρίνου Χαραλάμπους με τίτλο «Οι φωνές των δρόμων» και η άλλη του Σάκη Σερέφα με τίτλο «Γιάννης Μαρία Χένριξ«. Στην ανάγνωση των έργων του Ζαφειριάδη βρίσκω κάποια κοινά στοιχεία με τους δυο αυτούς λογοτέχνες, αλλά σίγουρα όχι αντιγραφή. Με τον Χαραλάμπους είναι κυρίως αυτό που ανέφερα παραπάνω, με τον Σερέφα είναι το ύφος, το πάντρεμα του ρεαλισμού της ιστορικής πραγματικότητας με την σουρεαλιστική διήγηση. Σίγουρα κάποιος με μεγαλύτερη πείρα και γνώσεις στην ποίηση να μπορεί να πει περισσότερα πράγματα.
Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικό. Η θεματολογία, η γλώσσα, η πρωτοτυπία στην προσέγγιση των ιστοριών. Ο Ζαφειριάδης μιλάει για το παρελθόν και το παρόν της πόλης, για τα μυστήρια και τις άγνωστες ιστορίες της που την κάνουν τόσο γοητευτική, δεν είναι «Θεσσαλονικομάχος», απλά αγαπάει αυτόν τον τόπο και του προσφέρει 26 κείμενα που την κοσμούν, άλλα περισσότερο, άλλα λιγότερο. Οπωσδήποτε αξίζει να το διαβάσετε και μακάρι σε κάποια παρουσίαση του έργου να γίνει μια κουβέντα για τα ποιήματα της συλλογής.